ទី១០៖ #អតីតកាលជារឿងត្រូវនឹករំលឹក តែ #ជីវិតដែលត្រូវរស់គឺនៅក្នុងបច្ចុប្បន្
#ភ្ជុំបិណ្ឌភ្ជុំធំ៖ ជូនដូនតាត្រឡប់ទៅស្រុកវិញ!
ម៉ោង៦ៈ៣០ នាទីល្ងាច
អាទិត្យ ១៥រោច ភទ្របទ ព.ស ២៥៦៦
២៥ កញ្ញា ២០២២
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈហេង មណីចិន្តា
#វគ្គទី១០៖ អតីតកាលជារឿងត្រូវនឹករំលឹក តែ #ជីវិតដែលត្រូវរស់គឺនៅក្នុងបច្ចុប្បន្ន
រស់ដោយមេត្តាករុណា
អានអត្ថបទក្នុង fb តាមតំណ
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0vfHpAsWo9ESfY62g1UVDXq5jUw6761dCAFuhp7PyyJZLKBdsBxT7TGy3QwVJtQDDl&id=100002198815184
ទី៩៖ ភ្ញុំបិណ្ឌភ្ជុំធំ៖ ភ្ជុំបិណ្ឌគឺជាពិធីបុណ្យបន្តមរតកប្រាជ្ញា វប្បធម៌ និងដួងចៃ ពីចាស់ជំនាន់មុនមកជំនាន់នេះ និង ទៅជំនាន់ក្រោយ
ភ្ញុំបិណ្ឌភ្ជុំធំ
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គទី៩
#ភ្ជុំបិណ្ឌគឺជាពិធីបុណ្យបន្តមរតកប្រាជ្ញា វប្បធម៌ និងដួងចៃ #ពីចាស់ជំនាន់មុនមកជំនាន់នេះ និង #ទៅជំនាន់ក្រោយ
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02mYAd1ivZmG6GR5XimR2Jo4rof8tfummjMJ2a4rKZtUsLgSNxfSyVxs9VESaeqM3rl&id=100002198815184
ទី៨៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ អំពីការសម្លឹងភ្ជុំបិណ្ឌពីជ្រុងសេដ្ឋសាស្ត្រ
#កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គទី៨៖
#សម្លឹងភ្ជុំបិណ្ឌពីជ្រុងសេដ្ឋសាស្ត្រ
https://m.facebook.com/story.php? story_fbid=pfbid035D6tL4C8zQVJDhjiYgBhm7F1Hs2wymKY6FW5zkJLj1LbcmRQES32YyUcBwsAB9xNl&id=100002198815184
ទី៧៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ អំពីការសម្លឹងភ្ជុំបិណ្ឌពីជ្រុងស្ថាប័នគ្រួសារ
#ទៅកាន់បិណ្ឌ #យល់ពីកាន់បិណ្ឌ
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គទី៧
#សម្លឹងភ្ជុំបិណ្ឌពីជ្រុងស្ថាប័នគ្រួសារ
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0asbj6rojiFPHbEHp1PH7ynggvJm19mxX6iHBBo19SE6zhDHZ8rTzuB9aGuAL5XPQl&id=100002198815184
ទី៦៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ៖ ព្យាយាមយល់ពី #មនុស្សអសប្បុរស #ធម៌អសប្បុរស #របស់អសប្បុរស
ទៅកាន់បិណ្ឌ យល់ពីកាន់បិណ្ឌ
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គទី៦៖ ព្យាយាមយល់ពី #មនុស្សអសប្បុរស #ធម៌អសប្បុរស #របស់អសប្បុរស
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02NggTJXsK6ys32WPDhWtt5Dwd9JuSFsGDDCkGUbXUiaWesXV3ko2dVCRoNQjfkLY6l&id=100002198815184
ទី៥៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ៖ អំពីភ្ជុំបិណ្ឌគឺជាពិធីបុណ្យភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងព្រលឹងទាំង១៩របស់អ្នករស់និងអ្នកស្លាប់ ដើម្បីបន្តនិរន្តរភាព សុខដុមភាព និង ឯកភាព របស់ខ្មែរទាំងពីរភព
ទៅកាន់បិណ្ឌ យល់ពីកាន់បិណ្ឌ
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គទី៥ អំពីភ្ជុំបិណ្ឌគឺជាពិធីបុណ្យភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងព្រលឹងទាំង១៩របស់អ្នករស់និងអ្នកស្លាប់ ដើម្បីបន្តនិរន្តរភាព សុខដុមភាព និង ឯកភាព របស់ខ្មែរទាំងពីរភព
ទី៤៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ៖ ព្យាយាមយល់ពីបរាភវសូត្រ ក្នុងឋានៈជាលក្ខខណ្ឌ ហានិភ័យ ក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួន គ្រួសារ សង្គមនិងប្រទេសជាតិ
កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
វគ្គទី៤
ព្យាយាមយល់ពីបរាភវសូត្រ ក្នុងឋានៈជាលក្ខខណ្ឌ ហានិភ័យ ក្នុងការអភិវឌ្ឍខ្លួន គ្រួសារ សង្គមនិងប្រទេសជាតិ
ទី៣៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ អំពី៖ ធម៌ ស្រឡាញ់ធម៌ ស្អប់ធម៌
កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
វគ្គទី៣
អំពី៖ ធម៌ ស្រឡាញ់ធម៌ ស្អប់ធម៌
ទី២៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ អំពីការប្រគេនចង្ហាន់ព្រះសង្ឃនៅវត្តនារដូវភ្ជុំ
កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
វគ្គទី២៖ អំពីការប្រគេនចង្ហាន់ព្រះសង្ឃនៅវត្តនារដូវភ្ជុំ
ទី១៖ កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ អំពីហេតុអ្វីបានត្រូវទៅវត្តនារដូវភ្ជុំ
សួស្តីប្រិយមិត្តអ្នកអានប្លុក ពុទ្ធរាជា ដែលកំពុងកាន់បិណ្ឌនិងត្រៀមខ្លួនភ្ជុំបិណ្ឌ
ក្នុងរដូវបុណ្យប្រពៃណីជាតិនេះ ខ្ញុំមិនមានអ្វីជូនជាការគួរសម ដូចជាអន្សមឬនំអ្វីផ្សេងទេ គឺខ្ញុំមានតែអត្ថបទដែលខ្ញុំបានសរសេរ post ក្នុងfb ទុកជាធម្មបណ្ណាការ សូមប្រកបដោយសុខសប្បាយជា និងប្រកបការងារទទួលនូវសេចក្តីចម្រើន បានជាប្រយោជន៍ និងសុខកាយសុខចិត្តតរៀងទៅ🙏🙏🙏
កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្
វគ្គទី១៖ អំពីហេតុអ្វីបានត្រូវទៅវត្តនារដូវភ្ជុំ
កាន់បិណ្ឌ៖ វគ្គចាប់ផ្តើមអំពី ចម្រៀងសត្វដូនតា សទ្ទសញ្ញានៃការមកដល់នៃរដូវកាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
#កាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ ឆ្នាំ២៥៦៦/២០២២
#ចម្រៀងសត្វដូនតា សទ្ទសញ្ញានៃការមកដល់នៃរដូវកាន់បិណ្ឌនិងភ្ជុំបិណ្ឌ
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈរបស់ហេងមណីចិន្តា
#វគ្គចាប់ផ្តើម
វិថីជីវិតសម្មាមគ្គ
ធម្មគតិសម្មាមគ្គ
អំពី
ការឈ្វេងយល់ ពិធីបុណ្យ
អាសាឡ្ហបូជា ទិវាវិថីជីវិតពុទ្ធបរិស័ទ![1]
ថ្ងៃ១៥កើត ខែអាសាធ
គឺជាទិវាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយដែលពុទ្ធសាសនិកជនគ្រប់រូបទូទាំងពិភពលោក
តែងបា្ររព្ធរំលឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាមរយៈពិធីបុណ្យប្រពៃណីពុទ្ធសាសនា
អាសាឡ្ហបូជា ដែលជាការបូជាចំពោះព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយក្នុងពុទ្ធសាសនា
គឺការដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានសម្តែងព្រះធម៌ទេសនាជាលើកដំបូង ដល់សមណៈចំនួន៥រូប
ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាភិក្ខុសាវ័កដំបូងគេ ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
ធម៌ដែលព្រះអង្គសម្តែងជាលើកដំបូងនោះ មានឈ្មោះថា ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ។ ធម្មគតិសម្មាមគ្គថ្ងៃនេះ
នឹងសង្ខេបជូនអំពីសារៈសំខាន់នៃថ្ងៃអាសាឡ្ហបូជា ដែលខ្មែរយើងគួររំលឹកទុកជារៀងរាល់ឆ្នាំ
ឲ្យដូចជាថ្ងៃវិសាខបូជានិងមាឃបូជា។
ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ
ជាសូត្រឬពុទ្ធវចនៈដែលនិយាយអំពីការបង្វិលកង់ធម៌ឲ្យមានចលនា វិលទៅមុខ (Setting the Wheel of Dhamma in Motion) ឬ ក្នុងន័យជាភាសាសម្រាយទូទៅ គឺ ជនណាដែលចង់បង្វិលកង់ធម៌ឬកង់ជីវិតរបស់ខ្លួនឲ្យវិលទៅមុខបានដោយងាយស្រួល
និង ទៅដល់គោលដៅជីវិតដែលពិតប្រាកដនោះ ត្រូវអនុវត្តតាមគោលធម៌សំខាន់ៗនៅក្នុងព្រះសូត្រដែលមានឈ្មោះថា
ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រនេះ ដែលខ្ញុំសូមសង្ខេបឲ្យមកនៅត្រឹម បី ដំណាក់កាល គឺ៖
ដំណាក់កាលទី
១
ជៀសវាងពីវិថីជីវិតដែលមិនល្អពីរយ៉ាង ហៅថា «អន្តធម៌» គឺ វិថីបែបតឹងតែងហួសពេក និង វិថីបែបធូររលុងហួសពេក។ អន្តធម៌ គឺធម៌ជាផ្លូវប្រតិបត្តជ្រុលសងខាង
(extremist) ជាវិថីជីវិតទូទៅរបស់មនុស្ស
ដែលគេតែងឃើញមាននៅក្នុងសង្គមមនុស្ស គឺ៖
ក) កាមសុខល្លិកានុយោគៈ
គឺការធ្វើខ្លួនឲ្យជាប់ជំពាក់ ច្របូកច្របល់ វិលវល់តែក្នុងសេចក្តីសុខដែលជាកាម ក្នុងសេចក្តីសុខជាបែបលោកីយ៍
ជាបែបសម្ភារៈនិយមតែម្យ៉ាង ដោយការបដិបត្ត ការអនុវត្តដែលធូរលុងហួសពេក ដោយការគិតថា មានតែកាយនិយម
ឬ សម្ភារៈតែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះដែលសំខាន់ជាងអ្វីៗទាំងអស់ សម្រាប់ជីវិត។
ខ) អត្តកិលមថានុយោគៈ
គឺការធ្វើឲ្យលំបាកដល់ជីវិតរាងកាយ ដោយការបដិបត្ត ការអនុវត្តដែលតឹងតែងហួសពេក ដោយការគិតថា
មានតែចិត្តនិយម ឬ មនោគមន៍ តែម្យ៉ាងប៉ុណ្ណោះដែលសំខាន់ជាងអ្វីៗទាំងអស់ សម្រាប់ជីវិត
ផ្លូវទាំងពីរនេះ ព្រះពុទ្ធអង្គលោកថា
ជាផ្លូវរបស់អ្នកស្រុកទូទៅ ជាវិថីជីវិតរបស់អ្នកដែលរស់នៅក្នុងសង្គមទូទៅ
ដែលវិថីទាំងពីរនេះ បានធ្វើឲ្យជីវិតជាបុគ្គល ជីវិតជាសង្គម ជួបប្រទះនឹង
បញ្ហាការប្រកួតប្រជែងគ្នា ដណ្តើមធនធាន យសសក្តិ៍ ការសរសើរ និង សុភមង្គល
ដោយសេចក្តីលោភលន់(លោភៈ) ដោយកំហឹង ការគុំគួន (ទោសៈ) និងដោយភាពល្ងង់ខ្លៅព្រោះភាពអវិជ្ជា
គ្មានការសិក្សាគ្រប់គ្រាន់ មិនអាចចាប់យកបាននូវការពិតរបស់ជីវិតផ្ទាល់ខ្លួន
ការពិតរបស់សង្គម និង ការពិតរបស់ធម្មជាតិ បាន។
ដំណាក់កាលទី
២
ដើរតាមវិថីជីវិតថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះថា មជ្ឈិមាបដិបទា ឬផ្លូវមធ្យម ផ្លូវកណ្តាល ដែលរកឃើញដោយព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធដោយផ្ទាល់។
មជ្ឈិមាបដិបទា
គឺសេចក្តីប្រតិបត្តជាកណ្តាល មិនប្រើប្រាស់នូវអន្តធម៌ទាំងពីរយ៉ាងខាងលើទេ។
ជាសេចក្តីប្រតិបត្តដែលព្រះពុទ្ធអង្គបានត្រាស់ដឹង ជាសេចក្តីប្រតិបត្តដែលធ្វើឲ្យកើតនូវបញ្ញាចក្ខុ គឺឃើញច្បាស់ ដឹងច្បាស់អំពីការពិតឬសច្ចៈ
របស់ជីវិតជាបុគ្គល ជាសង្គម និង ធម្មជាតិ ជាការអនុវត្តដើម្បីសេចក្តីស្ងប់រម្ងាប់ ដើម្បីសន្តិភាព
ដើម្បីនិញ្វន។ ការប្រតិបត្តជាមធ្យម
គឺជាការប្រតិបត្តដែលជៀសវាងការជ្រុលនិយមទាំងសងខាង(អន្តធម៌) មិនតឹងហួសហេតុពេក(មិនប្រើអត្តកិមថានុយោគ)
និងមិនធូររលុងពេក(មិនប្រើកាមសុខល្លិកានុយោគ)
ដែលព្រះពុទ្ធអង្គលោកប្រៀបទៅនឹងការដែលតន្ត្រីករដ៏ចំណានម្នាក់រឹតខ្សែចាប៉ីឬហ្គីតា។
ខ្សែចាប៉ី បើរឹតតឹងពេក សម្លេងដែលលាន់ចេញមកក៏នឹងតឹងស្រួយ
ហើយនឹងអាចដាច់បើសិនជានៅតែរឹតថែមទៀត។ តែបើខ្សែចាប៉ីនោះរឹតមិនដល់កម្រិតសម្លេងទេ
សម្លេងនោះនឹងមិនពីរោះឡើយ។ ម្យ៉ាងទៀត បើប្រៀបទៅនឹងការចម្អិនអាហារវិញ។ មជ្ឈិមាបដិបទា នេះ អាចប្រែថា
≤ល្មម ឬ មួយល្មម≥ មិនប្រៃពេក មិនសាបពេក មិនជូរពេក មិនផ្អែមពេក
គឺល្មមនិងឆ្ងាញ់។
ដំណាក់កាលទី
៣
រៀនអំពី របៀបដើរលើផ្លូវ មជ្ឈិមាបដិបទា ហៅថាអរិយសច្ចៈ៤
ជាធម៌ ឬ វិជ្ជាគោល របស់ព្រះពុទ្ធអង្គ ដែលរួមមាន ទុក្ខអរិយសច្ចៈ ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចៈ
ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច និង ទុក្ខនិរោធគាមិនិ បដិបទាអរិយសច្ចៈ។ ចតុរារិយសច្ចៈ ឬអរិយសច្ច៤
គឺជាធម្មជាតិ៤យ៉ាងដែលជារបស់ពិតមិនប្រែប្រួល មិនក្លាយទៅជារបស់ដទៃឡើយ (តថានិ អវិតថានិ អនញ្ញថានិ) បានសេចក្តីថា មានតែអរិយសច្ចទាំង៤នេះឯង ដែលអាចរំលត់នូវសេចក្តីទុក្ខបាន ដោះស្រាយបាននូវបញ្ហានានា។
អរិយសច្ចៈ គឺជាឧបាយ(សច្ចឧបាយ) ជារូបមន្តនៃការដោះស្រាយបញ្ហាជីវិត
ជាវិធីដើម្បីរំលត់សេចក្តីទុក្ខ ជាឧបករណ៍ដែលនាំទៅរកសេចក្តីសុខ ដែលមានលក្ខណៈជាវិទ្យាសាស្ត្រ
មានហេតុផលច្បាស់លាស់ មិនបាច់មានការអង្វរសូមការប្រោសប្រណី ឬសុំជំនួយពីអាទិទេពណាឡើយ
គឺអ្នកណាធ្វើហេតុ អ្នកនោះនឹងទទួលបាននូវ ផល។
អរិយសច្ច៤ប្រការនេះ មានដូចខាងក្រោម៖
១. ទុក្ខអរិយសច្ចៈ៖
ការទទួលស្គាល់ថា សច្ចភាពរបស់ជីវិតគឺជាការដែលជីវិតនេះមានសេចក្តីទុក្ខ មានបញ្ហា
តាំងពីកើតដល់ស្លាប់ គឺទាំងសេចក្តីទុក្ខខាងផ្លូវកាយ និងសេចក្តីទុក្ខខាងផ្លូវចិត្ត
ពោលគឺមានរូបមានទុក្ខ មានជីវិតមានបញ្ហា មានការលំបាក ប្រកបដោយទំនាស់
គ្មានស្ថិរភាព មិនអាចបង្គាប់ឲ្យស្ថិតនៅក្រោមការបញ្ជារបស់យើងបានថាមិនឲ្យកើតទុក្ខ
ឬគ្មានបញ្ហាបានឡើយ។
២. ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ចៈ៖
ការដឹងថាបញ្ហាឬសេចក្តីទុក្ខរបស់ជីវិតនេះ មិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ ទេ
តែកើតឡើងព្រោះមានហេតុនិងបច្ច័យជាតួបង្កនិងទ្រទ្រង់។ ហេតុ
ដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខនេះ ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ហៅថាតណ្ហា
ប្រែថាសេចក្តីបា្រថ្នា ឬចំណង់។
៣. ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ចៈ៖
សេចក្តីទុក្ខនិងបញ្ហាទាំងពួង គឺជាសភាវៈដែលអាចកំចាត់បាន និងជាក្តីសង្ឃឹមរបស់ជីវិតមនុស្ស។
ទុក្ខនិរោធ គឺជាសភាវៈបា្រសចាកទុក្ខ និងជាវេវចនស័ព្ទនឹងពាក្យថា និពា្វន ឬ សន្តិ ដែលជាគោលដៅរបស់មនុសគ្រប់រូប។
៤. ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ចៈ៖
ដើម្បីរំលត់នូវសេចក្តីទុក្ខទាំងអស់នោះ គេត្រូវអនុវត្តតាមយុទ្ធវិធីរំលត់ទុក្ខដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់បានរកឃើញ
និងអនុវត្តបានផលរួចមកហើយ។ យុទ្ធវិធីនេះមានឈ្មោះថាអដ្ឋង្គិកមគ្គ ឬវិធីរំលត់ទុក្ខដែលមានអង្គ៨
គឺ ១) សម្មាទិដ្ឋិៈ៖ ការយល់ឃើញត្រូវ ២) សម្មាសង្កប្បៈ ការគិតត្រូវ ៣) សម្មាវាចា ការនិយាយចរចាត្រូវ ៤) សម្មាកម្មន្តៈ ការប្រព្រឹត្តត្រូវ
៥) សម្មាអាជីវៈ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ ៦) សម្មាវាយាមៈ ការព្យាយាមត្រូវ
៧)សម្មាសតិ មានសតិរលឹកឃើញត្រូវ និង ៨) សម្មាសមាធិ ការតម្កល់ចិត្តត្រូវ។ អដ្ឋង្គិកមគ្គទាំង៨ អាចសង្ខេបឲ្យមកនៅត្រឹមតែគោលធម៌ធំៗចំនួន៣
ដែលហៅថាការបដិបត្ត ការហ្វឹកហាត់ ៣យ៉ាង(ត្រៃសិក្ខា) គឺ៖
១) បញ្ញា រួមបញ្ចូលដោយ ការយល់ត្រូវ
១ និង ការគិតត្រូវ ១
២) សីល រួមបញ្ចូលដោយ ការនិយាយត្រូវ
១ ការធ្វើត្រូវ១ និង ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ ១
៣) សមាធិ រួមបញ្ចូលដោយការព្យាយាមត្រូវ១ ការមានសតិត្រូវ១
និង ការមានសមាធិត្រូវ១
សារៈសំខាន់នៃធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាសព្វញ្ញុតញ្ញាណ
ព្រះអង្គដឹងសព្វគ្រប់ទាំងអស់ ឯព្រះធម៌ដែលព្រះអង្គយកមកបង្រៀនមានរហូតដល់ទៅ៨៤០០០ព្រះធម្មក្ខ័ន្ធឯណោះ(១១០ក្បាលជាភាសាបាលី-ខ្មែរ)
ដែលមើលទៅឃើញថាដូចជាច្រើនណាស់បើប្រៀបទៅនឹងសាសនាដទៃទៀត
តែអ្វីដែលព្រះពុទ្ធអង្គយកមកបង្រៀនដល់ពុទ្ធបរិស័ទវិញ
គឺមានចំនួនតិចណាស់បើប្រៀបទៅនឹងការត្រាស់ដឹង ជាសព្វញ្ញុតញ្ញាណរបស់ព្រះអង្គ។ នៅក្នុងព្រះសូត្រដែលមានឈ្មោះថា
សីសបាវនសុត្តំ ព្រះពុទ្ធអង្គបានសម្តែងប្រាប់ដល់ពួកភិក្ខុទាំងឡាយ
ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងស្លឹកធ្នង់ដែលនៅលើដើមដ៏មានចំនួនច្រើន
ថាដូចជាការត្រាស់ដឹងរបស់ព្រះអង្គដែរ គឺច្រើនណាស់ (សព្វញ្ញុតញ្ញាណ ឬ សព្វវិទូ)។
ឯការត្រាស់ដឹងដែលព្រះអង្គយកមកបង្រៀនដល់ពុទ្ធបរិស័ទនោះ មានចំនួនតែបន្តិចទេ គឺប្រហែលត្រឹមតែចំនួនស្លឹកធ្នង់ដែលនៅក្នុងព្រះហស្ថរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ
ព្រោះថាអ្វីដែលមិនបានប្រយោជន៍ដល់ការដោះស្រាយបញ្ហាជីវិត ដល់ការរំលត់ទុក្ខ
ដើម្បីការត្រាស់ដឹងទេនោះ ព្រះអង្គនឹងមិនបង្រៀនទេ។ អរិយសច្ចៈ៤
គឺជាធម៌ដែលប្រៀបទៅនឹងស្លឹកធ្នង់ក្នុងព្រះហស្ថព្រះអង្គ។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់លើកទឹកចិត្តឲ្យព្រះភិក្ខុសង្ឃផ្សព្វផ្សាយ
បង្រៀន អនុគ្រោះ ចំពោះមហាជនទាំងឡាយ
ដោយការឲ្យមហាជនទាំងឡាយនោះរៀនឲ្យចេះ(មិនចាំបាច់តែជាពុទ្ធបរិស័ទទេ) នូវអរិយសច្ច៤
សម្រាប់យកមកអនុវត្តធ្វើជាវិថីជីវិតរបស់ខ្លួន ដោយសេចក្តីប្រៀបថា
បើចង់ឲ្យវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដល់នរណាម្នាក់ ការឲ្យចំណេះដឹងរឿងអរិយសច្ច៤
គឺជាវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលមានតម្លៃថ្លៃជាងអ្វីៗទាំងអស់ ព្រោះថា អ្នកណាដែលបានដឹងអំពីអរិយសច្ចៈ៤នេះ
អ្នកនោះឈ្មោះថាជាអ្នកប្រកបដោយវិជ្ជា ឬ វិជ្ជាគតោ។
ព្រះសារីបុត្រ ដែលជាអគ្គសាវ័កស្តាំរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានមានដីកាចំពោះភិក្ខុដែលនៅក្រោមឱវាទថា
អរិយសច្ចៈ៤នេះ ជាធម៌ធំជាងគេបង្អស់ក្នុងចំណោមពុទ្ធវចនៈទាំងឡាយ ឬ ជាមេធម៌។ លោកប្រៀបធម៌នេះ ទៅនឹងជើងសត្វដំរី
ដែលធំជាងជើងសត្វចតុប្បាទ និង ទ្វិបាទ នានាក្នុងពិភពលោក។
ក្រៅពីនេះ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក៏បានទូន្មានដល់ភិក្ខុដែលត្រូវចេញទៅផ្សព្វ
ផ្សាយពុទ្ធសាសនា ឬដែលត្រូវធ្វើសង្គាយនាដេញដោលធម៌ ឬទ្រឹស្តី ជាមួយភិក្ខុដទៃ ឬ
សាសនិកជន និងមេសាសនាដទៃទៀត ឲ្យខិតខំរៀន និងយល់ដឹងឲ្យបានច្បាស់នូវអរិយសច្ចៈ៤នេះ ដោយការប្រៀបធៀបធម៌អរិយសច្ចៈ៤នេះ
ទៅនឹងបង្គោលសសរប្រវែង១៦ហត្ថ ឬ ៨ម៉ែត្រ ដែលគេដាំចុះទៅក្នុងរណ្តៅខាងក្រោម៨ហត្ថ
នៅខាងលើរណ្តៅ៨ហត្ថ បើទោះជាមានភ្លៀងលាយដោយខ្យល់ដ៏ខ្លាំងបក់មកអំពីទិសទាំង៤យ៉ាងណាក្តី
ក៏មិនអាចឲ្យសសរនេះដួលរលំបានឡើយ។ បើអ្នកណានីមួយ ដឹងច្បាស់ពីអរិយសច្ចៈ៤នេះ ទោះបីអ្នកបួសឬអ្នកជំនាញក្នុងសាសនាដទៃណាមួយ
ក៏មិនអាចនឹង ផ្ចាញ់ នូវវាទៈឬ សម្តីដែលប្រកបដោយអរិយសច្ចៈ៤ នេះបានឡើយ។
បុណ្យអាសាឡ្ហបូជា
ទិវា វិថីជីវិតពុទ្ធបរិស័ទ
ពួកយើងជាប្រជាពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរ
មិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងថ្ងៃអាសាឡ្ហបូជាទេ ព្រោះថ្ងៃនេះភាគច្រើនត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយការហែទៀនវស្សាទៅវិញ
ព្រោះការហែទៀនវស្សា មានលក្ខណៈជាបុណ្យប្រពៃណី មានសភាពរីករាយជាង។ តាមពិតទៅ
យើងគួរតែលើកតម្កើងថ្ងៃនេះឱ្យបានខ្ពង់ខ្ពស់
ព្រោះថ្ងៃនេះជាថ្ងៃដែលអរិយសច្ចទាំង៤ត្រូវបានប្រកាស ជាថ្ងៃចាប់កំណើតនៃព្រះអរិយសង្ឃ
ជាថ្ងៃប្រកាសវិថីជីវិតដែលមានហេតុ-ផល ជាថ្ងៃកំណត់នៃការអភិវឌ្ឍជីវិតដែលមានដំណើរវិលទៅមុខ
ដូចជាកង់រទេះ។
យើងអាចទាញន័យសេចក្តីដែលមាននៅក្នុងព្រះសូត្រដែលជាការសម្តែងទេសនាលើកទី១របស់ព្រះពុទ្ធអង្គមកធ្វើជាគតិសម្រាប់
អភិវឌ្ឍជីវិតយើងជាពុទ្ធបរិស័ទដូចតទៅនេះ ៖
២- ប្រកាន់ដំណើរជីវិតជាមធ្យម
ជាកណ្តាល មិនជ្រុលទៅរកតែម្ខាងៗពេក
មិនតឹងតែងដាក់ជីវិតខ្លួនពេក មិនបណ្តោយជីវិតខ្លួនទៅលើតែរឿងសប្បាយពេក
រក្សាជីវិតខ្លួនឱ្យមានសុខភាពទាំងផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។
៣- ការយល់ឃើញ ការគិត ការនិយាយ ការធ្វើ
ការចិញ្ចឹមជីវិត ការព្យាយាម ការរលឹកខ្លួន និងការទប់តម្កល់ចិត្ត ជាឧបករណ៍ទាំង៨ ដែលនៅជាប់ជាមួយនឹងមនុស្សម្នាក់ៗពីកំណើត។ យើងអាចប្រើវាឱ្យនាំទុក្ខ
ដល់ខ្លួនយើងនិងអ្នកដទៃក៏បាន យើងអាចប្រើវាឱ្យនាំសុខ ដល់ខ្លួនយើងនិងអ្នកដទៃក៏បាន។
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់នូវឧបករណ៍ទាំង៨នេះដើម្បីជាប្រយោជន៍
ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ខ្លួននិងដល់អ្នកដទៃ។ ក្នុងឋានៈជាពុទ្ធបរិស័ទ
ម្នាក់ៗត្រូវរៀនពីមគ្គទាំង៨ ដែលព្រះពុទ្ធអង្គបានបង្រៀនទុកជាតំណមក។
៤- អរិយសច្ច៤ គឺជារឿងហេតុផល រឿងធ្វើនិងរឿងទទួលផលនៃ ទង្វើរបស់ម្នាក់ៗនិងសង្គម។ រៀនរស់នៅក្នុងហេតុផល ព្យាយាម លះបង់ការបន់ស្រន់សុំឱ្យកម្លាំងពីខាងក្រៅ ឬកម្លាំងទេវតា មកជួយឱ្យសម្រេចបំណងរបស់ខ្លួន។ យល់ពីអរិយសច្ចៈ គឺការហ៊ានទទួលស្គាល់បញ្ហាគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងជីវិត ជាការមិនគេចវេសពីបញ្ហា ជាការរង់ចាំដោះស្រាយបញ្ហានៅពេលដែលកើតឡើងជានិច្ច (ទុក្ខសច្ចៈ)។
អ្នកដែលយល់ពីអរិយសច្ច តែងតែមានសង្ឃឹមនិងជឿជាក់ក្នុងចិត្តថាបញ្ហាទាំងអស់សុទ្ធតែអាចដោះស្រាយបាន និងតែង តែមានគោលដៅក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់នោះជានិច្ច(និរោធសច្ច)។
អ្នកយល់ពីអរិយសច្ច តែងតែស្វែងរកឱ្យឃើញនូវហេតុឬប្រភពដែលនាំឱ្យកើតឡើងនូវបញ្ហា ឬ សេចក្តីទុក្ខទាំងនោះជានិច្ច ព្រោះដើម្បីបំបាត់បញ្ហាឬដោះស្រាយបញ្ហា ព្រះពុទ្ធអង្គណែនាំឱ្យកម្ចាត់ហេតុ ឬប្រភពរបស់បញ្ហា មិនមែនកំចាត់បញ្ហាទេ។
ផ្លូវឬវិធីសម្រាប់កម្ចាត់និងដោះស្រាយបញ្ហា តែងមានជានិច្ច និងមានជាច្រើន។ តែទោះជាមានច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ផ្លូវឬវិធីទាំងនោះ ត្រូវប្រើឱ្យសមល្មមនឹងហេតុរបស់បញ្ហា(សម្មា) និងត្រូវឋិតនៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃក្រមសីលធម៌សង្គម (សីល= សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តៈ សម្មាអាជីវៈ) ត្រូវប្រើប្រាស់បញ្ញាដែលប្រកបដោយគុណធម៌ (សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បៈ) និងតម្កល់ចិត្ត ទប់ចិត្តឱ្យនឹង មិនញាប់ញ័រទៅតាមឥទ្ធិពលរបស់វត្ថុពីខាងក្រៅដែលមករំខានដល់ការដោះស្រាយបញ្ហា(សមាធិ= សម្មាវាយាមៈ សម្មាសតិ សម្មាសមាធិ)។
៥- ពុទ្ធបរិស័ទ ជាពិសេសព្រះសង្ឃ
គួរតែបង្កើតទម្លាប់ការជូនកាដូ ឬ វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ ដោយការយកតាមតម្រាប់តាមពុទ្ធដិកា
គឺគួរឱ្យកាដូដែលតំណាងឱ្យអរិយសច្ច៤ ដល់ពុទ្ធបរិស័ទ ដល់ញាតិមិត្តរបស់ខ្លួនជាដើម។
ការបង្កើតវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍បែបនេះ អាចនឹងក្លាយទៅជានិមិត្តរូបនៃពុទ្ធសាសនាកម្ពុជា
ដែលជាវត្ថុមានប្រយោជន៍ដល់ការអភិវឌ្ឍជីវិតរបស់មនុស្សដែលខ្លួនស្រឡាញ់ ឬ
អ្នកដែលខ្លួនគិតថាចង់ជួយអ្នកនោះឱ្យមានជីវិតល្អប្រពៃក្នុងសង្គមឡើង។
សូមឱ្យប្រជាពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរ
និងប្រជាសកលលោកទាំងអស់ បានរស់នៅក្នុងវិថីនៃអរិយសច្ច
ដែលជាគន្លងនៃផ្លូវដែលមិនតឹងពេកមិនធូរពេក មិនឆ្វេងពេក មិនស្តាំពេក ប្រកបដោយហេតុ-ផល
មានគំនិតរស់ទាំងអស់គ្នា រស់ដើម្បីសន្តិភាព
និងការអភិវឌ្ឍមួយដែលស្ថិតស្ថេរចីរកាលតរៀងទៅហោង។៚
សូមអនុមោទននា អាសាឡ្ហបូជា ទិវាវិថីជីវិតពុទ្ធបរិស័ទ!
ភូមិវត្តពោធិវាល ក្រុងបាត់ដំបង
ថ្ងៃអាទិត្យ ១០រោច ខែ បឋមាសាឍ
ឆ្នាំឆ្លូវ ត្រីស័ក ព.ស ២៥៦៤
ថ្ងៃទី ៤ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ
២០២១
[1] សេចក្តីសង្ខេបចេញពីសៀវភៅ
«ឈ្វេងយល់ពីបុណ្យអាសាឡ្ហបូជា» ស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធ ហេង មណីចិន្តា ឆ្នាំ ២០១៩
បោះពុម្ពដោយក្រុមហ៊ុន ផ្កាឈូក
ធម្មគតិសម្មាមគ្គ អំពី ស្ថាប័នពុទ្ធសាសនានឹងការសិក្សាអប់រំយុវជន
វិថីជីវិតសម្មាមគ្គ
ធម្មគតិសម្មាមគ្គ
អំពី
ស្ថាប័នពុទ្ធសាសនានឹងការសិក្សាអប់រំយុវជន
ធម្មគតិសម្មាមគ្គថ្ងៃនេះ មានគោលបំណងចូលរួមអបអរសាទរ សិទ្ធិកុមារអន្តរជាតិ ទី១ មិថុនា ជាខួបលើកទី៩៦ នៃការបង្កើតសិទ្ធិកុមារអន្តរជាតិ ដោយសេចក្តីប្រកាសរបស់ អង្គមហាសន្និបាតពិភពលោកដើម្បីសុខមាលភាពកុមារ នាទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វ៊ិស កាលពីថ្ងៃទី ០១ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩២៥[1]។ ពុទ្ធសាសនា ជាសាសនារបស់រដ្ឋ ដែលបានចូលរួមនៅក្នុងការលើកស្ទួយសិទ្ធិកុមារ ជាពិសេស គឺការចូលរួមអនុវត្តតាមអនុសញ្ញាស្ដីពីសិទ្ធិកុមារ ដែលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ២០ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨៩ ត្រង់មាត្រា ២៨ ដែលនិយាយអំពីសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ និង មាត្រា២៩ និយាយអំពី គោលបំណងនៃការអប់រំ[2]។
មានស្ថាប័នរបស់សង្គមចំនួន៦ យ៉ាងតិចដែលសំខាន់សម្រាប់ទ្រទ្រង់សង្គមមួយឲ្យគង់នៅបាន៖ គ្រួសារ សេដ្ឋកិច្ច សិក្សា គ្រប់គ្រង សាសនា និង ការកំសាន្ត។ ការសិក្សាជួយពង្រឹងស្ថាប័ន៥ទៀត ក៏ដូចជាស្ថាប័ន៥ទៀតជួយពង្រឹងការសិក្សាដែរ។ គ្រួសារនីមួយៗត្រូវការការសិក្សា ទោះក្រក្តីមានក្តី។ ដើម្បីបានទទួលការសិក្សា គ្រួសារក្រីក្រជាច្រើនបានពឹងស្ថាប័នសាសនាដើម្បីសម្រេចគោលបំណងខ្លួន។ អ្នកបួសក្នុងស្ថាប័នសាសនា ក៏ជាអ្នកកំពុងសិក្សាដើម្បីរកមធ្យោបាយនិងវិធីដើម្បីរំលត់សេចក្តីទុក្ខ ដោះស្រាយបញ្ហាជីវិតរបស់ខ្លួនផង និងអ្នកក្នុងស្ថាប័នដទៃផង។ អាចថាក្រុមនេះជាក្រុមទស្សនវិទូក្នុងទស្សនៈបស្ចឹមប្រទេស។
ពេលដែលស្ថាប័នគ្រួសារមករៀន(ដោយចិត្តបរិសុទ្ធចង់ក្លាយជាអ្នកគិតឬអ្នកស្រាវជ្រាវ ឬព្រោះខ្ចីកន្លែងនេះដើម្បីរៀនក្តី(ព្រោះមិនសូវអស់ប្រាក់ ល្មមនឹងជីវភាពខ្លួន) ក៏នៅទីបំផុត អ្នកដែលចេញពីស្ថាប័នគ្រួសារគឺជាអ្នកចំណេញ ព្រោះការសិក្សាល្អនាំឲ្យសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារប្រសើរជាងមុន និងចូលរួមដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់សង្គមជាតិជារួម។ ស្ថាប័នការគ្រប់គ្រងបានចំណេញអ្នកមានសមត្ថភាពមកបំពេញការងារច្រើនជាងមុន ហើយអាចជាបេក្ខជនដែលមានគុណភាពល្អផង។ ស្ថាប័នការសិក្សា ដែលមិនអាចតបស្នងដល់តម្រូវការរបស់ស្ថាប័នគ្រួសារនិងស្ថាប័នដទៃទៀតបានគ្រប់គ្រាន់ ក៏តែងតែ ឬ គួរតែអរគុណស្ថាប័នសាសនាដែលបានជួយបណ្តុះនិងបង្កើនធនធានមនុស្ស។
ការមករៀនឲ្យចេះ មិនបានពឹងលើចេតនាបរិសុទ្ធរបស់បេក្ខជនទេ តែពឹងលើចម្លើយពេលដែលសួរបេក្ខជនថាៈ«អ្នកមករៀនដើម្បីអ្វី» និងការជួយគ្នា(មេត្តាករុណា) ឲ្យមានគោលដៅរៀនច្បាស់លាស់។(ខ្លះចង់ទៅជាពេទ្យ តែត្រឡប់ទៅជាចោរក៏មាន ឯខ្លះទៅរៀនធ្វើគ្រឿងសព្វាវុធសម្លាប់មនុស្ស តែទៅជាមនុស្សមានគុណធម៌ខ្ពស់ក៏មាន)។ ការសិក្សាអ្វីមួយ យូរបន្តិចទៅ ធ្វើឲ្យមនុស្សផ្លាស់ប្តូរ អាចចិត្តដែលមិនបរិសុទ្ធទៅជាចិត្តបរិសុទ្ធបាន ឬ អាចចិត្តដែលល្អទៅជាអាក្រក់ក៏បាន(ទាំងពីរបែបនេះ មាននៅក្នុងករណីចោរអង្គុលិមារ៍ និង ព្រះអរហន្ត អង្គុលិមារ៍។ តែជាទូទៅ គឺពីល្ងង់ទៅចេះ។ ប្រទេសកម្ពុជា មានគោលបំណងចង់ឲ្យពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន ជាអ្នកមានចំណេះដឹងអំពី ១) គុណតម្លៃមនុស្ស។ ២) វប្បធម៌សន្តិភាព និង ៣) ការចូលរួមអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ ដោយសង្ឃឹមថា ការបង្រៀនសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា គឺវិជ្ជាដែលធ្វើឲ្យប្រជាជនក្លាយទៅជាពលរដ្ឋ ដែលមានន័យថា ប្រជាជនដែលមានសីលធម៌និងជាកម្លាំងរបស់រដ្ឋ នៅថ្នាក់មធ្យមសិក្សា តាំងតែពីថ្នាក់ទី៧ ដល់ថ្នាក់ ទី១២[3]។
ក្រសួងមានសេចក្តីសង្ឃឹមថា យុវជននឹងមានការប្រែប្រួលជាវិជ្ជមាននូវ៖
1. ចំណេះដឹង (Knowledge) គឺនឹងទទួលបានចំណេះដឹង និង បំណិន ថ្មីៗ ទាក់ទងនឹងការអប់រំ តម្លៃគុណធម៌ ពហុសាសនា សន្តិភាពផ្លូវចិត្ត សិទ្ធិមនុស្ស លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ច្បាប់រដ្ឋបាល ច្បាប់ការងារ និងច្បាប់ផ្សេងៗទៀតដែលកំពុងតែអនុវត្តនៅក្នុងសង្គមយើងបច្ចុប្បន្ន។
2. បំណិនក្នុងជីវិត (Skills) គឺមានការលូតលាស់សតិបញ្ញា បានស្គាល់និងយល់កាន់តែច្បាស់ពីតម្លៃរបស់ខ្លួន ចេះគិតពិចារណានិងយល់ដឹងពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន តួនាទី កាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួន ដែលជាសមាជិកដ៏ល្អម្នាក់របស់គ្រួសារ សហគមន៍ និងប្រទេសជាតិ យល់ដឹងពីទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកដទៃក្នុងសហគមន៍ និងយល់ពីបញ្ហានានាទាក់ទងនឹងច្បាប់នៅក្នុងសង្គម ចេះឆ្លុះបញ្ចាំងសកម្មភាពក្នុងសង្គម ដូចជាកិច្ចការនានាទាក់ទងនឹងអំណាចរបស់រដ្ឋ ជាដើម។
3. ឥរិយាបថ (Attitude) គឺជាអ្វីដែលក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា មានសង្ឃឹមថា យុវជនខ្មែរនឹងយកនូវចំណេះដឹងនិងបំណិនទាំងនោះ យកទៅអនុវត្តក្នុងការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃផង និងជាចំណេះដឹងមូលដ្ឋានរឹងមាំក្នុងការយកទៅបន្តការសិក្សានៅថ្នាក់លើបន្តទៀត ឬចូលទៅបំរើការងារណាមួយនៅក្នុងសង្គម។
តាមប្រវត្ថិសាស្ត្រ ការសិក្សានៅតាមវត្តអារាម គឺមានតាំងតែសម័យបុរាណមកម្លេះ។ នៅក្នុងកំណត់ហេតុរបស់ជីវតាក្វាន់ មន្ត្រីបេសកកម្មទូតចិន ដែលបានមកដល់អង្គរវត្តនាកំឡុងឆ្នាំ ១២៧៥ ដល់ ១២៧៦ បានបញ្ជាក់អំពីសកម្មភាពនៃស្ថាប័នពុទ្ធសាសនា ក្នុងវិស័យសិក្សាអប់រំដូច្នេះថា[4]៖
« អ្នកចេះដឹង (ពួកព្រាហ្មណ៍?) គេហៅថា ប៉ាយ៉ាប លោកសង្ឃ គេហៅថា ជូគូ ពួកតាបសគេហៅថា ប៉ាស៊ីវី។ ចំណែកលោកសង្ឃវិញ កោរព្រះកេស គ្រងចីវរពណ៍លឿងបញ្ចេញស្មាខាងស្ដាំ ហើយនិមន្ដដោយជើងទទេ អត់ពាក់ស្បែកជើងឡើយ។ ព្រះវិហារមួយ គេអនុញ្ញាតឱ្យប្រក់ក្បឿងបាន ហើយនៅកណ្តាលព្រះវិហារនោះមានតំកល់ព្រះពុទ្ធរូបមួយព្រះអង្គ ដែលមានភិនភាគ ដូចព្រះសក្យមុនីដែរ គេហៅថា ពុតលៃ លាបលន ពណ៌ក្រហម ដោយគេយកដីសមកសូនធ្វើ ហើយលាបពណ៌ផ្សេងៗ គ្មានភិនភាគអ្វីក្រៅពីនេះទេ ច្រើនតែកសាងអំពីស្ពាន់ ហើយគ្មានជួងស្គរ រគាំង ទង់អ្វីទាំងអស់។ ព្រះសង្ឃឆាន់ត្រីសាច់បាន តែមិនឆាន់ស្រាទេ ហើយគេអាចរៀបម្ហូបត្រីសាច់ទាំងនេះថ្វាយព្រះផង។ ក្នុងមួយថ្ងៃលោកនិមន្ដទៅបិណ្ឌបាតពីផ្ទះឧបាសកតែមួយដងទេ ហើយគ្មានរៀបដាំស្លនៅក្នុងវត្ដឡើយ។ លោកឆាន់មួយដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ ចំណែកក្មេងៗកូនអ្នកស្រុកវិញ ដែលត្រូវការរៀនសូត្រ គេតែងយកទៅទុកដាក់រៀនជាមួយព្រះសង្ឃហើយបួសជាព្រះសង្ឃផង លុះដល់អាយុច្រើន ក៏វិលត្រលប់មកកាន់ជីវភាពជាជនធម្មតាវិញ។»
ប្រពៃណីនេះ បើគិតតាំងពីឆ្នាំ ១២៧៥ ដែលលោកជីវតាក្វាន់បានឃើញ មកដល់ឆ្នាំ ២០២១ នេះ មានអាយុ ៧៤៥ ឆ្នាំហើយ ដែលប្រជាជនខ្មែរ បានទទួលផលប្រយោជន៍ក្នុងវិស័យការសិក្សាពីស្ថាប័នពុទ្ធសាសនា ជាពិសេស ព្រះសង្ឃ ដែលគង់នៅតាមវត្តនានាទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។ បើយើងគិតថា ពុទ្ធសាសនាបានមកប្រតិស្ឋានតាំងពីសម័យសុវណ្ណភូមិនោះ ទំនាក់ទំនងរវាងពុទ្ធសាសនានឹងវិស័យអប់រំនិងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ កើតឡើងក្នុងរង្វង់ជិត ២០០០ ឆ្នាំមកហើយ។
ព្រះភិរម្យភាសា អ៊ូ ហៅ ង៉ុយ បានចារទុកនៅក្នុងច្បាប់ក្រម[5] អំពីការណ៍ដែលមាតាបិតាបានយកកូនទៅទុកដាក់ជាមួយព្រះសង្ឃ ដូច្នេះថា៖
«អាសូរមេបា ចិញ្ចឹមរក្សា កុំឲ្យអន្តរាយ អាចយកមកផ្ញើ នឹងគ្រូបាធ្យាយ ហេតុចង់ពណ្ណរាយ ប្រយោជន៍ទាំងបី។ មួយចង់ក្ដីច្បាប់ ឲ្យខ្លួនបានគាប់ នៅនាលោកិយ មួយចង់ប្រាជ្ញា មិនឲ្យ អប្រិយ មួយចង់បារមី នាំញាតិទាំងឡាយ។ ហៃអស់សាមណេរ កុំធ្វើដែលដែរ ត្រង់ក្ដីពាយងាយ លំអុតបំរើ អ្នកជាបាធ្យាយ ជូនបុណ្យទៅម្ដាយ ឪពុកទីទៃ។ សង្វាតសូត្ររៀន កុំធ្វើអៀនប្រៀន ក្នុងចិត្ដសព្វថ្ងៃ លំអុតបំរើ ផ្គាប់ដោយហឫទ័យ បារម្ភមៃៗ ក្ដីច្បាប់កុំបង់។ ច្បាប់នេះសោតណា ទូន្មានអាត្មា ដោយនូវក្រិត្យសង្ឃ ត្រង់ណាហៅច្បាប់ កាន់ខ្ជាប់កុំបង់ ចំណេរទៅលង់ ខ្លួនបានជាធំ។ សព្វថ្ងៃសោតណា ទូន្មានអាត្មា ដោយនូវក្រឹត្យក្រម បំរើបាធ្យាយ ឲ្យមានបារម្ភ ទើបខ្លួនជាធំ ទៅដល់មហាក្សត្រិយ៍។ ច្បាប់នេះសោតណា ទូន្មានអាត្មា ថេរនៅពុំបាត់ ទោះខ្លួនឥតបុណ្យ បំរើ មហាក្សត្រិយ៍ គោរពប្រតិបត្ដិ យសនោះពុំលែង។ ហេតុបានដឹងច្បាប់ បានដូចបង្គាប់ ចិត្ដគ្រូយល់ស្ដែង ទោះទៅបំរើ ស្ដេចជាគម្តែង យសនោះពុំលែង ប្រាកដពណ្ណរាយ។
យើងអាចសរុបសេចក្តីបានថា អ្វីដែលអ្នកព្រះភិរម្យភាសា អ៊ូ ហៅ ង៉ុយ បានលើកមកនេះ គឺជាគោលបំណងចម្បងនៃការបង្កើតវត្ត និង ការយកកូនដែលនៅជាកុមារឬយុវជនឲ្យទៅបួស ព្រោះមានតែវត្តនិងព្រះសង្ឃទេ ដែល៖
1. អាចឲ្យកូនខ្លួនបានក្លាយទៅជាមនុស្សគាប់ប្រសើរក្នុងជាតិនេះ។
2. កន្លែងកែប្រែភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់កូន ដែលលោកយល់ថាជារឿងអប្រិយប្រចាំជីវិត ឲ្យទៅជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ជាអ្នកប្រាជ្ញបាន។
3. ពេលដែលកូនរៀនចេះដឹងក្នុងពុទ្ធសាសនា សង្ឃឹមឲ្យកូនបានមកដឹកនាំជីវិតរបស់ខ្លួន ញាតិមិត្ត និង សង្គម ឲ្យបានល្អទៅតាមធម៌ទសបារមីទាំង១០ ដើម្បីបានរួចផុតទុក្ខ ចូលកាន់ព្រះនិព្វាន។
4. ពេលកូនលាសិក្ខាបទមកជាគ្រហស្ថវិញ ក៏អាចចូលទៅបម្រើរាជការ បំរើព្រះមហាក្សត្រិយ៍និងបានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំដែលប្រកប ដោយទសពិធរាជធម៌ ដែលជាធម៌សម្រាប់ដឹកនាំសង្គមឲ្យបានល្អ។
យ៉ាងហោចណាស់ ក៏ក្នុងទស្សនៈរបស់អ្នកប្រាជ្ញរូបនេះ(ក្រមង៉ុយ) វត្ត ជាពិសេសវត្តដែលនៅតាមភូមិដាច់ស្រយាល ដែលការសិក្សារបស់រដ្ឋមិនទាន់ទៅដល់ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកក្រីក្រខ្មែរតាំងពីបុរាណដោយខានមិនបាន។ វត្ត ជាកន្លែងផ្តល់ឱកាសដល់កុមារទាំងឡាយឲ្យបានរៀន ឯព្រះសង្ឃជាអ្នកអភិវឌ្ឍសង្គម លើវិស័យសិក្សាដោយមិនបាច់ត្រូវការបៀវត្សរ៍ពីរាជការឡើយ។ តាមពិតទៅ វត្ត ព្រះសង្ឃ និង ពុទ្ធសាសនាទាំងមូល បានចូលរួមលើកស្ទួយសិទ្ធិកុមារ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ តាំងពីសិទ្ធិនេះ មិនទាន់បានប្រកាសជាសាកលមកម្លេះ។
ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ មានករណីសំណើតាម ហ្វេសប៊ុក ពីបុគ្គលម្នាក់ និង មានការគាំទ្រចំពោះសំណើនេះមួយចំនួនតូច បានស្នើមិនឲ្យយុវជនដែលមានវ័យក្មេងបួស ឬ ក៏ចាប់ផ្សឹកព្រះសង្ឃដែលមានវ័យក្មេងអាយុក្រោម៥៦ឆ្នាំ ព្រោះជាការនាំឲ្យខាតដល់កម្លាំងពលកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ គំនិតបែបនេះ គឺជាការដើរផ្ទុយទៅនឹងមាត្រា៤៣ ដែលមានចែងក្នុងជំពូក៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានចែងថា ពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ[6] ដែលសំណើនេះ អាចចាត់ទុកថាជាមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិច្ឆាសង្កប្បៈ និង មិច្ឆាវាចាដ៏ធ្ងន់ ព្រោះជាសំណើដែលព្យាយាមបំបាត់ឱកាសរបស់អ្នកក្រីក្រ មិនឲ្យក្លាយជាមនុស្សគាប់ប្រសើរ មិនឲ្យក្លាយជាអ្នកប្រាជ្ញ និង ឱកាសជាអ្នកដឹកនាំក្នុងសង្គមខ្មែរ។ សំណើនេះ ក៏ត្រូវបានមតិភាគច្រើនរិះគន់ ហើយនៅទីបំផុត បុគ្គលនេះក៏បានចេញមកសុំទោសជាសាធារណៈ។ អ្វីដែលជាស្នាកស្នាមរបួសដែលចេញអំពីសំណើនេះ ពិតជាមិនទាន់បានបាត់បង់នៅឡើយ ទាំងសំណើគាំទ្រ ទាំងសេចក្តីប្រឆាំង។
នៅក្នុងពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ប្រពៃណីនៃការមកបួសនិងរៀន គឺមានតែអ្នកដែលចិត្តមិនបរិសុទ្ធទេដែលមកបួស(គឺមានកិលេស មានលោភៈ មានទោសៈ មានមោហៈ ខ្វះហេតុផល ល្ងង់) និងមករៀន ដើម្បីកំចាត់នូវភាពល្ងង់ខ្លៅ និង មិនបរិសុទ្ធទាំងនេះចេញ។ ខ្លះក៏ប្រឡងធ្លាក់ ខ្លះក៏ប្រឡងជាប់ ខ្លះក៏លាសិក្ខាបទ ដូរទៅរៀនមុខវិជ្ជាដទៃវិញ។
មនុស្សដែលល្អ ជឿនិងដឹងគុណលើការសិក្សា(វិជ្ជា) អ្នកផ្តល់ការសិក្សា(គ្រូ សង្ឃ) និង កន្លែងដែលផ្តល់ការសិក្សា(សាលារៀន វត្ត)។ សូម្បីមារាធិរាជ ដែលធ្លាប់មកផ្ចាញ់ព្រះសិទ្ធត្ថ ព្រោះមិនចង់ឲ្យព្រះអង្គត្រាស់ដឹង ឬព្រោះមិនចង់ឲ្យព្រះអង្គសម្រេចការស្រាវជ្រាវរបស់អំពីវិធីដោះស្រាយបញ្ហាជីវិតរបស់មនុស្សក្តី ក៏នៅទីបំផុតមោហភាព ឬភាពល្ងឹតល្ងង់របស់មារ(អវិជ្ជា) ក៏ចាញ់វិជ្ជា ហើយមារនោះក៏ទទួលស្គាល់ថា វិជ្ជា ពិតជាមានតម្លៃ មែន។ មារ ដែលជាយក្ស ស្គាល់តម្លៃវិជ្ជា ទទួលស្គាល់អ្នកមានវិជ្ជា ពិតជាប្រសើរជាងមនុស្សដែលមានអស្មិមានៈដែលតែងគិតថា មានតែអាហារឬសេដ្ឋកិច្ចទេដែលសំខាន់ជាងគេ។
ការបួសរបស់ព្រះសង្ឃក្មេងៗ គឺបានចូលរួមចំណែកដ៏ធំធែងក្នុងការបង្កើនកម្រិតអក្ខរកម្ម កំរិតសិក្សា និង ការបណ្តុះបង្កើនធនធានមនុស្សខ្មែរ ទាំងផ្នែកពុទ្ធចក្រនិងផ្នែកអាណាចក្រ។ បើគ្មានវត្ត គ្មានព្រះសង្ឃក្មេងៗទេ ប្រហែលយើងពុំមានពុទ្ធសាសនាដែលរឹងមាំគួរសមដូចបច្ចុប្បន្នឡើយ ហើយនិងពុំមានមន្ត្រី សមាជិករដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា និងគណៈរដ្ឋមន្រី្ត ដែលខ្លះក៏ជាអតីតក្មេងវត្ត និងជាអតីតព្រះសង្ឃ ដែលកំពុងថែរក្សាសន្តិភាព និង អភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិដូចសព្វថ្ងៃនេះឡើយ។ គំនិតដែលមិនចង់ឲ្យមានព្រះសង្ឃអាយុក្រោម៥៦ឆ្នាំ ស្ថិតនៅក្នុងភេទជាអ្នកបួស គឺជាគំនិតដែលនាំឲ្យពុទ្ធសាសនាអាចត្រូវបាត់បង់ចេញពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងពីកម្ពុជា។ នេះជាកាតព្វកិច្ចពុទ្ជសាសនិកជននិងព្រះសង្ឃគ្រប់រូបដែលត្រូវការពារឲ្យបាន ព្រោះថា រាជរដ្ឋាភិបាលប្រឹងប្រែងខ្លាំងណាស់ ក្នុងការការពារមិនឲ្យរបបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ(ពូជ+សាសនា+ខ្មែរ) វិលត្រឡប់មកវិញ ទើបលោកដាក់ពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ ហើយអ្នកដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនរូប បានទាំងឲ្យកូនប្រុសៗរបស់លោក ចូលបួសមួយរយៈខ្លីទៀតផង ដើម្បីឲ្យកូនលោកបានដឹងថា ពុទ្ធសាសនាពិតជាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់អ្នកដឹកនាំនិងការដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជា។
សុខភាព សមត្ថភាព និង គុណធម៌ ជាគោល៣យ៉ាងដែលព្រះពុទ្ធសាសនាបានចូលរួមក្នុងការកសាង និង រំលឹកដាស់តឿនអ្នកដឹកនាំខ្មែរនិងប្រជារាស្ត្រខ្មែរឲ្យប្រឹងប្រែងអភិវឌ្ឍខ្លួននិងសង្គម។ ថ្វីត្បិតតែរាជរដ្ឋាភិបាលបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់លើវិស័យសិក្សាអប់រំ ហើយតួនាទីព្រះសង្ឃក្នុងវិស័យអប់រំក៏កាន់តែថយជាងមុនក្តី ក៏យើងឃើញថា កូនអ្នកក្រជាច្រើនដែលមិនអាចឆ្លងកាត់ការសិក្សានៅកម្រិតមធ្យមសិក្សាជាច្រើន បានសម្រេចចិត្តមកបួសជាសាមណេរនិងភិក្ខុ ដើម្បីបន្តការសិក្សាបែបរដ្ឋនេះផង ការសិក្សាអប់រំខ្លួនតាមបែបពុទ្ធសាសនាផង ក្នុងចំនួនមួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ ប្រពៃណីតាំងពីសម័យអង្គរ តាំងពីសម័យក្រមង៉ុយ ដែលបានបួសរៀនចេះដឹងជាមួយព្រះសង្ឃ ហើយត្រឡប់មកជាគ្រហស្ថ ចូលរួមអភិវឌ្ឍជាតិវិញនេះ មិនបានបាត់ទៅណាទេ និងរឹតតែត្រូវការជាចាំបាច់ ព្រោះការសិក្សានៅសាលាក្តី នៅវត្តអារាមក្តី គោលបំណងគឺមានតែមួយដូចគ្នា គឺ ការមានធនធានមនុស្សដែលប្រកបដោយសុខភាព សមត្ថភាព និង គុណធម៌ សម្រាប់ប្រទេសជាតិ។
ស្ថាប័នពុទ្ធសាសនានឹងនៅតែដើរតួជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់(supplier) ដល់ស្ថាប័នគ្រួសារ នូវការសិក្សានិងការអប់រំ និង ក៏ជាអ្នកធ្វើសង្គមូបនីយកម្ម (socialization) គឺការត្រៀមខ្លួនយុវជនខ្មែរឲ្យអាចរស់ចូលសង្គមនឹងគេបាន តាមរយៈការអប់រំទេសនា ការធ្វើបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗ និងការបំបួសយុវជនដែលមកពីគ្រួសារក្រីក្រ ដែលពុំសូវមានឱកាស ឲ្យអាចចូលរួមលើកស្ទួយតម្លៃមនុស្ស រស់ក្នុងវប្បធម៌សន្តិភាព និង ចូលរួមអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ បានដូចយុវជននិងប្រជាពលរដ្ឋដទៃទៀតដែរ។ អ្វីដែលព្រះសង្ឃបានធ្វើកាលពី១០០០ឆ្នាំមុននៅលើទឹកដីអង្គរ ព្រះសង្ឃនៅសតវត្សរ៍ទី ២១ នេះ បាននៅតែបន្តធ្វើតទៅទៀត ដោយមោទកភាពក្នុងឋានៈជាសាវ័ករបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបរមគ្រូ ដែលព្រះអង្គបានផ្តែផ្តាំមុននឹងចូលព្រះបរិព្វានថា៖ “ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សាសនព្រហ្មចរិយៈនេះ គប្បីតាំងនៅអស់កាលអង្វែង គប្បីតាំងនៅអស់កាលដ៏យូរ។ មួយទៀត សាសនព្រហ្មចរិយៈនោះ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ជនដ៏ច្រើន ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ជនដ៏ច្រើន ដើម្បីអនុគ្រោះដល់សត្វលោក ដើម្បីសេចក្តីចម្រើន ដើម្បីប្រយោជន៍ ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់ទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ”[7]។
សូមអនុមោទនា!
ហេង មណីចិន្តា
ភូមិវត្តពោធិវាល ក្រុងបាត់ដំបង
ថ្ងៃអង្គារ ៦រោច ខែ ជេស្ឋ ឆ្នាំឆ្លូវ ត្រីស័ក ព.ស ២៥៦៥
ថ្ងៃទី ០១ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ២០២១
លេខយោង
[1] World Conference for the Well-being of Children in Geneva, Switzerland, proclaimed June 1 to be International Children's Day in 1925. https://www.cute-calendar.com/event/international-childrens-day/38229.html#:~:text=International%20Children's%20Day%20is%20observed,International%20Children's%20Day%20in%201925.
[2] អនុសញ្ញាស្ដីពីសិទ្ធិកុមារ៖ ឯកសារសម្រាប់កុមារធ្វើការស្វែងយល់ https://www.unicef.org/cambodia/km/%E1%9E%A2%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9E%89%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8A%E1%9E%B8%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%96-%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%99%E1%9E%9B%E1%9F%8B
២៨. កុមារគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ។ ការអប់រំបឋមសិក្សាគួរផ្ដល់ដោយឥតគិតថ្លៃ។ ការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សា និងឧត្តមសិក្សា គួរមានសម្រាប់កុមារគ្រប់រូប។ គួរមានការលើកទឹកចិត្តកុមារទៅសាលារៀន ដើម្បីរៀនបានខ្ពស់បំផុត តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ការដាក់វិន័យនៅក្នុងសាលារៀនគួរគោរពសិទ្ធិរបស់កុមារ ហើយមិនត្រូវមានការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាជាដាច់ខាត។
២៩. គោលបំណងនៃការអប់រំ
ការអប់រំរបស់កុមារ គួរជួយឱ្យពួកគេអភិវឌ្ឍបុគ្គលិកលក្ខណៈ ទេពកោសល្យ និងសមត្ថភាពរបស់ពួកគេឱ្យបានពេញលេញ។ ការអប់រំ គួរបង្រៀនពួកគេឱ្យយល់ពីសិទ្ធិរបស់ខ្លួន និងគោរពសិទ្វិ វប្បធម៌ និងភាពខុសប្លែកគ្នារបស់អ្នកដទៃ។ ការអប់រំ គួរជួយឱ្យកុមាររស់នៅប្រកបដោយសុខសន្តិភាព និងការពារបរិស្ថាន។
[4] កំណត់ហេតុ ជីវ តាក្វាន់https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%A0%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9E%BB%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B_%E1%9E%87%E1%9E%B8%E1%9E%9C_%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%8B#%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%B8%E2%80%8B%E1%9E%9B%E1%9E%91%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9F%82%E1%9E%94
[5]ច្បាប់ក្រម https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%85%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98
[6] - https://www.nec.gov.kh/khmer/content/4392 រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាត្រា ៤៣.
ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទ មានសិទ្ធិពេញទីខាងជំនឿ។
សេរីភាពខាងជំនឿ និង ការប្រតិបត្តិខាងផ្លូវសាសនា ត្រូវបានរដ្ឋធានាក្នុងល័ក្ខខ័ណ្ឌដែលមិនប៉ះពាល់ដល់ជំនឿ ឬសាសនាដទៃទៀត ដល់សណ្ដាប់ធ្នាប់ និង សន្តិសុខសាធារណៈ។
ព្រះពុទ្ធសាសនា ជាសាសនារបស់រដ្ឋ។
[7] មហាបរិនិព្វានសូត្រ បិដក ភាគ ១៦ - ទំព័រទី ២៥៤ http://ti-kh.org/books?book=16&page=254&language=khmer
Subscribe to:
Posts (Atom)